همه چیز درباره بیماری اسکولیوز، از تشخیص تا درمان
بیماری اسکولیوز یا کجی ستون فقرات یکی از شایعترین اختلالات در ستون فقرات است زندگی روزمره فرد به خصوص کودکان و نوجوانان را تحت تاثیر قرار میدهد. در این بیماری ستون فقرات بیمار دچار انحنای غیرطبیعی میشود و میتواند خفیف یا خیلی شدید باشد. اسکولیوز میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد، تخریب در بافت استخوانی، پوکی استخوان و شکستگیهای شدید از جمله این دلایل هستند. این انحنا همچنین در بخشهای مختلفی از ستون فقرات ایجاد میشود که شایعترین آن در قسمتهای بالای کمر است. در سالهای اخیر این بیماری بیشتر از گذشته دیده میشود و حدود 2 تا 3 درصد جمعیت جهان به آن مبتلا میشوند. کجی ستون فقرات معمولا از کودکی و در سن رشد آغاز میشود و زنان بیشتر از مردان به آن مبتلا میشوند.
در صورتی که فرزند یا سالمند شما به این بیماری مشکوک است میتوانید با درخواست برای اعزام پزشک به منزل برای تشخیص این بیماری اقدام کنید. در این مقاله قصد داریم راهنمای جامعی درباره بیماری اسکولیوز، علائم و درمان آن ارائه دهیم. در ادامه با ما همراه باشید تا ببینیم آیا بیماری اسکولیزو خطرناک است، علائم اسکولیوز خفیف چیست، اسکولیوز خفیف چند درجه است و آیا اسکولیوز باعث فلج شدن میشود یا نه.
مرکز درمان در منزل همراز را به عنوان یکی از بهترین و پیشرفتهترین مراکز ارائه خدمات پزشکی در منزل در سطح تهران میشناسند. این مرکز تمامی مناطق شهر تهران را پوشش میدهد و در هر ساعتی از شبانهروز میتوانید برای دریافت خدمات پزشکی در خانه با همراز تماس بگیرید. اعزام پزشک و پرستار به منزل، خدمات آزمایشگاهی در منزل، سرمتراپی در خانه از جمله خدمات همراز هستند. برای دریافت خدمات درمانی در خانه همین حالا تماس بگیرید. ۰۹۱۲۳۰۳۹۳۱۶ – ۰۲۱۲۲۶۸۹۳۹۸
منظور از بیماری اسکولیوز چیست؟
بیماری اسکولیوز به انحنای غیرطبیعی ستون فقرات به طرفین اشاره دارد. در این اختلال ستون فقرات به شکل C یا S درمیآید، بر خلاف بیماری کیفوز و لوردوز که ستون فقرات به جلو یا عقب منحرف میشوند. این انحنا میتواند در هر بخش از ستون فقرات، از جمله ناحیه گردنی، سینهای یا کمری رخ دهد. اسکولیوز اغلب در دورانی که بدن فرآیند رشد را طی میکند تشخصی داده میشود، به خصوص بین سنین 10 تا 18 سالگی. شدت انحراف ستون فقرات را با زاویه کاب اندازهگیری میکنند و اگر این زاویه بیشتر از 10 درجه باشد نشان دهنده بیماری اسکولیوز است. متاسفانه این بیماری هم ظاهر بدن فرد را تغییر میدهد و باعث ناهمواری در شانهها یا لگن میشود و هم در موارد شدید به اندامهای داخلی مثل ریه فشار وارد میکند و باعث اختلال در عملکرد آن میشود.
علائم بیماری اسکولیوز یا کجی ستون فقرات
با توجه به اینکه عارضه انحرف ستون فقرات میتواند در نقاط مختلفی با شدتهای متفاوت رخ دهد علائم آن هم میتواند متفاوت باشد. اسکولیوز خفیف در بسیاری از موارد هیچ علائمی ندارد و فقط از طریق تصویربرداری قابل تشخیص است. با این حال در موارد متوسط تا شدید بیمار ممکن است با این علائم درگیر باشد:
درد کمر: کمردرد شایعترین علائم این بیماری است. این درد در بزرگسالانی که به اسکولیوز دژنراتیو مبتلا هستند بیشتر میشود.
ناهمواری شانهها و لگن: همانطور که گفتیم کجی ستون فقرات باعث تغییر در ظاهر بدن فرد میشود. ناهمواری شانهها و لگن از جمله این تغییرات هستند. وقتی از روبرو به فرد نگاه میکنید یک شانه یا لگن او بالاتر از دیگری به نظر میرسد و انگار به یک سمت کج شده.
برجستگی تیغه شانه: چون شانهها ناهموار میشوند احتمالا تیغه یکی از شانهها نسبت به دیگری برجستهتر به نظر میرسد.
عدم تعادل کمر: چون ستون فقرات دچار انحنا شده کمر به یک سمت کج میشود و ناهموار به نظر میرسد. و فرد مدام به یک سمت خم میشود.
تغییرات پوستی: در بعضی افراد مشاهده شده که پوست در امتداد ستون فقرات دچار فرورفتگی، لکه یا تغییر رنگ شده است.
مشکلات تنفسی: در مواردی که انحنای ستون فقرات شدید است به ریهها فشار وارد میکند و باعث میشود فرد به سختی نفس بکشد.
کاهش قد یا عدم تعادل بدن: با پیشرفت بیماری و بیشتر شدن زاویه کاب احتمال اینکه فرد دچار کاهش قد شود و ناترازی در لگن و باسن شود هم وجود دارد.
در بیشتر موارد این علائم خفیف هستند و به تدریج ظاهر میشوند. حتی ممکن است والدین این علائم را نادیده بگیرند. اما مراجعه به پزشک و تشخیص به موقع میتواند جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد. برای تشخیص دقیق علائم و درخواست ویزیت پزشک عمومی در خانه با همراز تماس بگیرید تا در کمترین زمان ممکن یک پزشک با تمام تجهیزات به منزل شما اعزام شود. ۰۹۱۲۳۰۳۹۳۱۶ – ۰۲۱۲۲۶۸۹۳۹۸
علل ابتلا به بیماری اسکولیوز
از علائم بیماری اسکولیوزیس گفتیم حال بیایید ببینیم چه اتفاقی میافتد که ستون فقرات فرد تا این حد دچار انحنا میشود. در بسیاری از موارد علت دقیق بروز انحراف ناشناخته است و در دسته ایدیوپاتیک یا بدون علت مشخص دستهبندی میشود. اما با این حال طبق تحقیقات عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز این بیماری در کودکان دارند. ناهنجاریهای مادرزادی در تشکیل مهرهها یا جا شدن آنها از هم در دوران جنینی میتواند یکی از دلایل ابتلا به اسکولیوزیس مادرزادی باشد.
بیماریهایی مثل فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اسپینا بیفیدا نیز به عنوان یکی دیگر از دلایل انحنای ستون فقرات شناخته میشوند. در بزرگسالان با بالا رفتن سن تراکم استخوان کم میشود و پوکی استخوان، فرسودگی دیسکها و مفاصل اتفاق میافتد که میتواند باعث اسکولیوز دژنراتیو شود. آسیبهای فیزیکی به ستون فقرات، جراحیهای قبلی یا بروز بعضی عفونتهای شدید هم میتواند ساختار ستون فقرات را به مرور زمان تغییر داده و باعث انحراف آن شوند. نابرابری طول پاها، سندروم مارفان یا ناهنجاریهای بافت همبند نیز از دیگر دلایل ابتلا به بیماری اسکولیوز هستند.
انواع بیماری اسکولیوز
بیماری ناهنجاری ستون فقرات با توجه به علت، سن و محل ایجاد به انواع مختلفی تقسیم میشود. شناخت دقیق این انواع برای شروع درمان لازم و ضروری است چون هر نوع ویژگیهایی دارد که ممکن است نیاز به درمان متفاوتی داشته باشد. در ادامه به انواع شایع این بیماری اشاره میکنیم:
- اسکولیوز ایدیوپاتیک
- مادرزادی
- نوروماسکولار
- دژنراتیو
- سندرومیک
نوع ایدیوپاتیک بیماری اسکولیوز
این نوع شایعترین شکل ناهنجاری ستون فقرات است و حدود 80 درصد بیمارانی که مبتلا هستند در این دسته قرار میگیرند. ایدیوپاتیک به معناست که علت بیماری مشخص نیست. اما بر اساس مطالعات علت این نوع تا حد زیادی به عوامل ژنتیکی برمیگردد چون اغلب در بعضی خانوادهها تکرار میشود. اسکولیوز ایدیوپاتیک بر اساس سن تشخیص به سه زیرگروه تقسیم میشود:
Infantile یا زیر سه سال: این نوع در کودکان زیر سه سال و خیلی به ندرت دیده میشود. در بسیاری از موارد به طور خودبهخود خوب میشود اما در بعضی موارد هم نیاز به نظارت دقیق و مداخله پزشکی دارد.
Juvenile یا تا 10 سال: معمولا کودکان بین 4 تا 10 سال به این نوع از بیماری مبتلا میشوند و هرچه بدن کودک بیشتر رشد میکند شدت بیماری هم بیشتر میشود. در این گروه سنی تشخیص به موقع میتواند جلوی پیشرفت و تشدید انحنا را بگیرد.
Adolescent تا 18 سال: این نوع شایعترین زیرگروه بیماری اسکولیزو ایدیوپاتیک است که در دروان نوجوانی به خصوص در دوران جهش رشد قبل از بلوغ رخ میدهد. این نوع در دخترها بیشتر از پسرها دیده میشود.
بیماری اسکولیوز مادرزادی
اسکولیوز مادرزادی همانطور که از اسمش پیداست از بدو تولد مهرهها را درگیر میکند. علت این مشکل معمولا به دلیل ناهنجاری در رشد مهرهها در دوره جنینی است. شکل گرفتن ناقص مهرهها، جدا نشدن کامل آنها از هم یا رشد نامتقارن از جمله مشکلاتی هستند که باعث اسکولیوز مادرزادی در نوزادان میشوند. گرچه این بیماری نادر است و معمولا یک نوزاد از هر ده هزار نوزاد به آن مبتلا میشوند. این بیماری در صورت بروز اغلب با مشکلات شدید قلبی و کلیوی همراه میشود.
نوع نوروماسکولار بیماری اسکولیوز
نوروماسکولار یکی دیگر از انواع بیماری کجی ستون فقرات است که به دلیل بیماریهای عصبی یا عضلانی اتفاق میافتد. در این بیماری بدن توانایی لازم برای حمایت از ستون فقرات را ندارد. بیماریهایی مثل فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، اسپینا بیفیدا یا آسیبهای نخاعی میتوانند باعث این نوع اسکولیوز شوند. سرعت پیشرفت نوع نوروماسکولار نسبت به انواع دیگر بیشتر است و معمولا تمام ستون فقرات را درگیر میکند و منجر به انحناهای شدید و پیچیده میشود.
بیماری اسکولیوز از نوع دژنراتیو
معمولا بزرگسالان بالای 65 سال به نوع دژنراتیو مبتلا میشوند. فرسودگی دیسکها، مفاصل و استخوانهای ستون فقرات از دلایل بروز این بیماری در سالمندان است. سالمندان بیشتر در ناحیه کمر به این بیماری مبتلا میشوند و معمولا با بیماریهای دیگری مثل پوکی استخوان یا آرتروز ستون فقرات همراه است. کمر درد شدید و کاهش دامنه تحرک از علائم اسکولیوز دژنراتیو در سالمندان هستند.
نوع سندرومیک بیماری اسکولیوز
اسکولیوز سندرومیک همانطور که از اسمش پیداست با سندرمهای خاص مثل سندرم مارفان و نوروفیبروماتوز، سندرم اهلرز-دانلوس و سندرم رت ارتباط دارد. این سندرمها میتوانند ساختار ستون فقرات یا بافتهای همبند را تحت تاثیر قرار دهند و در نتیجه باعث کجی و انحنای غیرطبیعی ستون فقرات شوند. این نوع از بیماری نسبت به انواع دیگر پیچیدهتر است و چون با بیماریهای زمینهای دیگر هم همراه میشود. تشخیص و درمان آن هم به نسبت پیچیده است چون هم انحنای ستون فقرات باید درمان شود و هم به سندرمی که باعث این بیماری شده.
عوامل خطرساز در بروز بیماری اسکولیوز
عوامل مختلفی وجود دارند که میتوانند خطر ابتلا به ناهنجاری ستون فقرات را بیشتر کنند. شناخت این موارد به شناسایی گروههای پرخطر کمک کرده و باعث میشود با نظارت و تشخیص به موقع بتوان جلوی پیشرفت بیماری را گرفت:
سن: یکی از عوامل حیاتی که باید همیشه به آن توجه کرد سن است. مخصوصا دوران رشد سریع که بین 10 تا 18 سالگی اتفاق میافتد. معمولا در دوره جهش رشد قبل از بلوغ احتمال بروز یا پیشرفت انحنای ستون فقرات وجود دارد. در این سن بهتر است حتما معاینات مرتب انجام شود تا در صورت بروز بیماری سریعتر برای درمان اقدام کنند.
جنسیت: اگرچه میزان بروز اسکولیوز در هر دو جنس تقریباً برابر است اما این بیماری در دخترها بیشتر از پسرها اتفاق میافتد.
سابقه خانوادگی: وجود اسکولیوز در اعضای خانواده، مانند والدین یا خواهر و برادر، خطر ابتلا را در کودکان به شدت بالا میبرد. این یعنی ژنتیک در بروز اسکولیوز به ویژه نوع ایدیوپاتیک نقش مهمی دارد. توصیه میشود در خانوادههایی که سابقه بیماری اسکولیوز را دارند کودکان حتما به صورت منظم غربالگری شوند.
اختلالات نوروماسکولار: بیماریهایی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اسپینا بیفیدا خطر ابتلا به اسکولیوز نوروماسکولار را افزایش میدهند. این بیماریها با تضعیف عضلات یا اختلال در کنترل عصبی باعث میشوند عضلات بدن نتواند به خوبی از ستون فقرات حمایت کند و در نتیجه به مرور زمان ستون فقرات دچار انحنا میشود.
عوارض بیماری اسکولیوز
در مواردی که اسکولیوز خفیف است و زاویه کاب به ده درجه هم نمیرسد معمولا عوارض جدی و خاصی دیده نمیشود و افراد بدون هیچ مشکلی میتوانند زندگی عادی خود را ادامه دهند. اما در موارد متوسط و شدید اگر درمان به موقع انجام نشود مشکلات شدیدی برای فرد ایجاد میشود و روی سلامت جسمی و روانی او تاثیر دارد. در اسکولیوز دژنراتیو یا موارد شدید کمر درد مزمن شایع است. چون فشاری که به عضلات، مفاصل و دیسکها میآید باعث دردهای شدید در فرد میشود. فرد در فعالیتهای روزانه این درد را بیشتر احساس میکند و کیفیت زندگی او تحت تاثیر قرار میگیرد.
انحناهای شدید مخصوصا در ناحیه سینهای به قفسه سینه و ریهها فشار وارد میکند و ظرفیت تنفسی فرد را کاهش میدهد. این مشکل در نوع نوروماسکولار بیشتر اتفاق میافتد و باعث تنگی نفس حتی در حالت استراحت میشود. ناهمواری شانهها، لگن یا کمر، برجستگی تیغه شانه یا تمایل بدن به یک سمت از جمله عوارض این بیماری هستند که ظاهر بدن فرد را به کل تغییر میدهد. این تغییرات باعث کاهش اعتماد به نفس فرد میشود به خصوص در کودکان و نوجوانان. در موارد شدید، انحنای ستون فقرات باعث فشردگی مهرهها و کاهش قد میشود. و این یکی از شایعترین عوارض بیماری اسکولیوز است. این مشکل در بزرگسالان با اسکولیوز دژنراتیو بیشتر دیده میشود و میتواند دامنه حرکتی فرد را تا حد زیادی محدود کند.
تغییر شدید ظاهر، ناهمواری شانهها و مشکلات حرکتی تاثیر منفی روی ذهن افراد، به خصوص نوجوانان دارد. این مشکل به مرور زمان باعث کاهش اعتماد به نفس یا انزوای اجتماعی در این افراد میشود. به همین دلیل تشخیص به موقع و اقدام برای درمان میتواند تا حد زیادی کیفیت زندگی بیمار را بهبود ببخشد و از عوارض شدید جلوگیری کند.
نحوه تشخیص بیماری اسکولیوز
تشخیص اسکولیوز حتما به معاینه فیزیکی نیاز دارد. به خصوص در موارد خفیف که تاثیر چندانی روی ظاهر فرد ندارد بدون عکسبرداری و معاینات فیزیکی نمیتوان انحنای ستون فقرات را تشخیص داد. برای اندازهگیری میزان انحنا از دستگاهی به نام اسکولیومتر استفاده میکنند. در ادامه در صورتی که دستگاه نشان دهد که بیمار مشکوک به بیماری است باید رادیولوژی انجام شود تا زاویه کاب مشخص شود. زاویه کاب بین 10 تا 20 درجه نشان دهنده اسکولیوز خفیف، 20 تا 40 درجه انحنای متوسط و بیش از 40 درجه نشان دهنده انحنای شدید ستون فقرات است. در موارد پیچیده برای بررسی دقیقتر ساختار ستون فقرات باید حتما سیتی اسکن یا امآرآی انجام شود.
روشهای درمان بیماری اسکولیوز
اینکه چه روش درمانی برای انحراف ستون فقرات انتخاب شود به شدت انحنا، سن بیماری و سرعت پیشرفت بیماری بستگی دارد. هدف اصلی از درمان جلوگیری از پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیمار است. برای درمان یکی از روشهای جراحی، فیزیوتراپی، استفاده از بریس را انتخاب میکنند. در ادامه هر کدام از ورشهای درمان بیماری اسکولیوز را بررسی میکنیم:
درمان بیماری اسکولیوز با جراحی
در مواردی که زاویه کاب بیشتر از 40 تا 50 درجه است بیمار نیاز به جراحی داد. رایجترین رو جراحی استفاده از فیوژن ستون فقرات است. در این روش با کمک میله و پیچ مهرهها را به هم متصل میکنند تا انحنا صاف شود. با این روش جلوی پیشرفت بیماری را میگیرند و ظاهر ستون فقرات را هم بهبود میبخشند. دوره نقاهت جراحی طولانی است و نیاز به مراقبت دقیق و جدی دارد. احتمال عوارضی مثل عفونت، خونریزی و دردهای شدید هم وجود دارد. در مواردی که انحنای شدید را میخواهند صاف کنند آسیب به اعصاب نخاعی هم ممکن است رخ دهد. نگهداری از بیمارانی که برای درمان اسکولیوز جراحی شدهاند کار راحتی نیست و نیاز به نظارت دقیق دارند. با خدمات اعزام پرستار در منزل همراز میتوانید بدون نگرانی از بیمار خود بعد از جراحی در خانه نگهداری کنید. ۰۹۱۲۳۰۳۹۳۱۶ – ۰۲۱۲۲۶۸۹۳۹۸
درمان بیماری اسکولیوز بدون جراحی
درمان بدون جراحی برای مواردی پیشنهاد میشود که اسکولیوز خفیف تا متوسط باشد، یعنی زاویه کاب بین 10 تا 40 درجه. درمانهای بدون جراحی هم شامل معاینات دورهای منظم و استفاده از بریسها میشود. برای انحناهای خفیف، پزشک معاینات دورهای و عکسبرداری رادیولوژی را برای بررسی پیشرفت بیماری توصیه میکند. در کودکان در حال رشد با انحنای 25 تا 40 درجه برای جلوگیری از بیشتر شدن انحنا از بریس استفاده میکنند. کودک باید بریس را به صورت مداوم زیر لباس بپوشد. این بریسها به کم شدن انحنا کمک میکنند ولی نمیتوانند بیماری را درمان کنند.
درمان بیماری اسکولیوز با فیزیوتراپی
فیزیوتراپی نقش مهمی در مدیریت اسکولیوز دارد. به این منظور فیزیوتراپیست ها تمرینات خاصی را برای تقویت عضلات کمر و شکم طراحی کردهاند. عضلات قوی راحتتر از ستون فقرات حمایت میکنند. شنا، یوگا و ژیمناستیک هم با بالا بردن انعطافپذیری فرد میتواند علائم را کمتر کند. انجام فیزیوتراپی برای کودکان و نوجوانان به شدت توصیه میشود جلوی پیشرفت انحنا را میگیرد و درد را هم تسکین میدهد. یکی دیگر از خدمات همراز که در این زمینه به شما کمک میکند خدمات فیزیوتراپی در منزل است. فیزیوتراپیست حرفهای همراز میتواند برای انجام تمرینات مخصوص کاهش درد انحراف ستون فقرات به منزل شما اعزام شود. ۰۹۱۲۳۰۳۹۳۱۶ – ۰۲۱۲۲۶۸۹۳۹۸
آیا بیماری اسکولیوز خطرناک است؟
اسکولیوز در اکثر موارد خطرناک نیست و افراد میتوانند زندگی عادی و فعالی داشته باشند. در موارد خفیف فقط باید روند بیماری و رشد آن را تحت نظر بگیرند و نیازی به مداخله پزشکی نیست. اما در موارد شدید مخصوصا در انواع نوروماسکولار یا مادرزادی بیمار دچار عوارض شدید مثل مشکلات تنفسی یا دردهای شدید و مزمن میشود که باید با تمرینات فیزیوتراپی و دارو این درد را کنترل کرد. تشخیص به موقع و درمان درمان سریع و مناسب میتواند این عوارض را به حداقل برساند.
بیماری اسکولیوز خفیف چند درجه است؟
اسکولیوز خفیف زاویه کاب بین 10 تا 20 درجه دارد. این سطح از انحنا اغلب هیچ علائم خاصی ندارد و بیمار بدون هیچ مشکلی میتواند زندگی روزمره خود را ادامه دهد. فقط باید به صورت منظم و دورهای معاینه شود و عکسبرداری انجام دهد تا در صورت پیشرفت بیماری سریعتر برای درمان اقدام شود.
آیا بیماری اسکولیوز باعث فلج شدن میشود؟
اسکولیوز به ندرت باعث فلج اندامها میشود. تنها در موارد بسیار شدید، بهویژه در اسکولیوز نوروماسکولار که فشار قابل توجهی بر نخاع وارد میکند احتمال آسیب به اعصاب وجود دارد. اما باز هم با تشخیص سریع و درمان به موقع میتوان جلوی این عارضه جدی را گرفت.
در نهایت
بیماری اسکولیوز یک بیماری قابل مدیریت است و با تشخیص به موقع و به کارگیری یک روش درمانی مناسب میتوان تاثیرات آن را به حداقل رساند. از آنجایی که این بیماری اغلب در سنین کودکی یا نوجوانی ظاهر میشود، آگاهی والدین از علائم آن میتواند به تشخیص سریع و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. درمانهای غیرجراحی مانند بریس و فیزیوتراپی در بسیاری از موارد میتوانند ضمن کاهش دادن انحنا جلوی پیشرفت آن را هم بگیرند. با تشخیص به موقع و مدیریت درست بسیاری از بیماران مبتلا به این بیماری میتوانند زندگی روزمره فعالی داشته باشند.
برای تشخیص و درمان بیماری اسکولیوز به مرکز درمان در منزل همراز اعتماد کنید. فرقی نمیکند کدام نقطه از تهران هستید. با تماس با همراز بهترین سطح از کیفیت را در خدمات پزشکی در خانه تجربه کنید. ۰۹۱۲۳۰۳۹۳۱۶ – ۰۲۱۲۲۶۸۹۳۹۸
سوالات متداول
آیا اسکولیوز دردناک است؟
بله در مواردی که زاویه انحراف شدید است بیمار دچار دردهای مزمن و شدید میشود.
سریعترین راه برای درمان اسکولیوز چیست؟
در کودکانی که در سن رشد هستند استفاده از بریسها میتواند تا حد زیادی جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد. از طرفی انجام تمرینات فیزیوتراپی و قویتر کردن عضلات نزدیک ستون فقرات هم میتواند به روند پیشگیری کمک کند.
آیا امکان درمان این بیماری بعد از بلوغ وجود دارد؟
به طور کلی هیچوقت برای مدیریت و جلوگیری از پیشرفت این بیماری دیر نیست. حتی بعد از بلوغ هم میتواند با روشهای مختلف این بیماری را کنترل کرد.
آیا با وجود اسکولیوز میتوان ازدواج کرد؟
این بیماری مانعی برای ازدواج و زندگی مشترک نیست. در موارد شدید شاید فرد مشکلاتی در زندگی روزمره خود داشته باشد اما بسیاری از افراد هم زندگی فعال و سالمی دارند. این بیماری روی روند باوروی و فرزندآوری هم تاثیری ندارد.
